The diary of a Cretan woman

Η κρητική παράδοση χαρακτηρίζεται από ποικιλία εθίμων που καθιστούσαν ξεχωριστή την κάθε εποχή. Τα έθιμα του Πάσχα ήταν πλούσια και όμορφα τα παλαιότερα χρόνια, όσο περνά όμως ο καιρός, εν μέρει αρχίζουν να ξεθωριάζουν πολλά από αυτά. Ωστόσο όμως αρκετά από αυτά  τα πατροπαράδοτα  έθιμα στα χωριά της Κρήτης, δεν έχουν αλλάξει πολύ, και κρατούν μέχρι και σήμερα.      Από τότε πού αρχίζει η Σαρακοστή, σαράντα μέρες πριν το Πάσχα δηλαδή, ο κόσμος νηστεύει μηδενός εξαιρουμένου και παιδιά, εκτός αν συντρέχει λόγος. Η νηστεία συμβολίζει τις  40 μέρες που νήστευε ο Χριστός κατά την παραμονή του στην Έρημο. Κάθε απόγευμα γίνεται εσπερινός στην εκκλησία. Κάποια χρόνια πολύ παλιά στα χωριά, δεν υπήρχε δυνατότητα για να υπάρξει ούτε φωτιά για το άναμμα των καντηλιών. Έτσι ο παπάς, έστελνε ένα  « παπαδάκι »,  στα κοντινά σπίτια με μια παλιά κουτάλα, ή ένα σπασμένο   βίσαλο, να πάει να φέρει δυο  κάρβουνα!Με αυτά τα κάρβουνα άναβε ο παπ...

  Ο Κώστας Μουντάκης γεννήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου του 1926 στην Αλφά, χωριό του Δήμου Μυλοποτάμου. Ήταν το μικρότερο από τα επτά παιδιά του Νίκου και της Καλλιόπης Μουντάκη. Η καταγωγή της οικογενείας του είναι από τον Καλλικράτη Σφακίων και ο προπάππος του, ο Μανούσος, πρωτοπαλίκαρο του Χατζημιχάλη Νταλιάνη, σκοτώθηκε πολεμώντας τους Τούρκους στο Φραγκοκάστελλο στην Επανάσταση του 1827. Ο πατέρας του, που ήταν ικανός χορευτής αλλά και συνάμα καλός τραγουδιστής (είχε το παρατσούκλι «Κελαϊδής»), πέθανε τρεις μόλις μήνες μετά την γέννηση του Κώστα. Τον βάφτισαν στην ιστορική Μονή του Αρκαδίου. Τελείωσε το δημοτικό το 1938 και πέτυχε στο ημιγυμνάσιο Πανόρμου, όμως δεν μπόρεσε να συνεχίσει τις σπουδές του εξαιτίας της δύσκολης οικονομικής κατάστασης που βρισκόταν η οικογένεια του. Εξάλλου ήδη είχε αρχίσει να τον τραβάει η λύρα, που είναι το κυρίαρχο μουσικό όργανο όχι μόνο στο χωριό του, αλλά και μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Λύρα έπαιζαν ο μεγάλος του αδερφός, ο Νικήστρατος...

Ξεχωριστή θέση στον Κρητικό πολιτισμό και τη μουσική παράδοση της Κρήτης, κατέχουν τα παραδοσιακά μουσικά της όργανα. Οι ρίζες κάποιων μουσικών οργάνων στην Κρήτη χάνονται στα βάθη των αιώνων. Στις αρχαιολογικές ανασκαφές της Κνωσού και της Φαιστού, σε αναπαραστάσεις γλυπτών, κεραμικών και ζωγραφικής απεικονίζονται μουσικοί και χορευτές που παραπέμπουν στη σημερινή εποχή, όπου ο λυράρης παίζει στη μέση και οι χορευτές χορεύουν γύρω του κυκλικά. Οι αρχαίοι Κρήτες έπαιζαν την αρχαία λύρα, όπως φαίνεται από αναπαραστάσεις σε τοιχογραφίες και σφραγίδες.Στη σύγχρονη εποχή, σε όλες τις κοινωνικές και οικογενειακές τους εκδηλώσεις, οι Κρητικοί παίζουν ώρες ατέλειωτες τα παραδοσιακά τους όργανα, γλεντούν και τραγουδούν. Τέσσερα είναι τα κυριότερα μουσικά όργανα σήμερα στην Κρήτη: Η λύρα , το λαούτο, το βιολί και το μαντολίνο. Το μπουλγάρι , η ασκομαντούρα, το σφυροχάμπιολο  και το νταούλι , είναι επίσης παραδοσιακά όργανα της Κρήτης με λιγότερο αισθητή παρουσία όμως στις μέρες μας. Θα ήταν...

Η παραδοσιακή μουσική ήταν ανέκαθεν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου , από τα πρώτα τραγούδια που κέρδισαν την παιδική μου καρδιά ήταν το « Μόνο εκείνος που αγαπά » , με θυμάμαι να κάνω κύκλους στο σαλόνι και να το τραγουδάω , φάλτσα , αλλά το τραγουδούσα . Κάπως έτσι μου μίλησε ο πατέρας μου για τον Θανάση τον Σκορδαλό , ως λάτρης άλλωστε της κρητικής μουσικής γνώριζε καλά την ιστορία του.  O μεγάλος αυτός δάσκαλος της Κρητικής μουσικής , γεννήθηκε το Δεκέμβριο του 1920 σε ένα μικρό χωριό του νομού Ρεθύμνης εν ονόματι Σπήλι. Εκεί λοιπόν πρωτόπιασε λύρα σε ηλικία 9 χρονών. Με αυτή την πρώτη του "αρτικόλυρα", η οποία κόστισε μόλις  18 δραχμές και χωρίς κανέναν δάσκαλο , ξεκίνησε σιγά-σιγά να μαθαίνει και να παίζει τραγούδια τα οποία άκουγε όντας μικρό παιδί. Το ταλέντο του στην μουσική ήταν έμφυτο και δεν άργησε να φανεί , αυτό το ταλέντο στάθηκε αφορμή να χαρακτηρίσει ο ίδιος ο Ανδρέας ο Ροδινός, τον 11χρονο τότε Σκορδαλό, σαν "διάδοχό του", μπροστά σε ολόκληρο ...

Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν από την Καθαρά Δευτέρα οπότε και αρχίζει η Μεγάλη Σαρακοστή. Ονομάστηκε έτσι, επειδή τη περίοδο αυτή, συνηθίζεται να μην τρώνε κρέας οι Χριστιανοί, δηλαδή «να απέχουν από κρέας». Λέγεται επίσης απόκριες, Απόκρεω, της Τυροφάγου, γιατί την εβδομάδα αυτή τρώνε μόνο γαλακτοκομικά και όχι κρέας, για να προετοιμαστούν σιγά – σιγά για τη νηστεία της Σαρακοστής.    Στις μέρες αυτές γίνεται το έθιμο του γλεντιού, της ψυχαγωγίας και του «μασκαρέματος». Κάθε τόπος είχε τα δικά του ξεχωριστά έθιμα , το ίδιο ισχύει και για την Κρήτη μας. Τα έθιμα που θα αναφερθούν είτε έχουν εξαφανιστεί εντελώς είτε έχουν διατηρηθεί σε λίγα μέρη του νησιού.  Σιβιανή μάσκα Νότια του Νομού Ηρακλείου, στο χωριό Σίβα, η παραδοσιακή μάσκα του χωριού είναι μια από τις πιο εντυπωσιακές του Ελληνικού και του ευρύτερου μεσογειακού χώρου και από ότι πιστεύεται ήταν και μοναδική. Μέχρι και την δεκαετία του 1960, ήταν πολύ στα «φόρτε» της η Σιβιανή μάσ...

Η Κρήτη ανέκαθεν είχε έντονο πολιτισμικό στοιχείο. Η μουσική και ο χορός ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα τόσο με την χαρά όσο και με την λύπη των Κρητικών. Ο χορός , για τον οποίο θα μιλήσουμε σήμερα , είναι κατάθεση ψυχής. Οι άνθρωποι χορεύοντας αφήνουν ένα κομμάτι τους στον χορό. Εκτός τον χανιώτικο συρτό, τον μαλεβιζιώτη , τον πεντοζάλη , τον ανωγειανό πηδηχτό και την σούστα που είναι ευρέως διαδεδομένοι και "συνώνυμα" του κρητικού γλεντιού , υπάρχουν στα σεντούκια της παράδοσης χοροί που είτε έχουν ξεχαστεί εντελώς είτε τους βλέπουμε σπάνια σε γλέντια. Πάμε να τους δούμε μαζί!  Απανωμερίτης Ο προβατινίστικος χορός  ή απανωμερίτης ή νταγκουνάκι, είναι ένας από τους παλιούς τοπικούς χορούς της Κρήτης. Χορεύονταν στο Αμάρι και στην επαρχία Άγ. Βασιλείου του νομού Ρεθύμνου, μα και σ’ άλλα χωριά του Ρεθύμνου και προς τα Ηρακλειώτικα μέχρι και λίγο μετά τον πόλεμο. Τον λέγανε προβατινίστικο, γιατί στις κινήσεις του ο χορευτής χτυπάει το πόδι του στη γη, όπως κάνουνε τα π...